Reumatologia/Ortopedia • Dodane 26.01.2022
Fibromialgia to choroba określana mianem reumatyzmu tkanek miękkich, którą definiuje się jako zespół chorobowy charakteryzujący się przewlekłym i uogólnionym bólem mięśniowo-stawowym z bolesnością w typowych punktach, wraz z towarzyszącymi objawami poznawczymi oraz somatycznymi.
Przyczyny fibromialgii wciąż nie są wyjaśnione. Szacuje się, że choroba dotyczy 2–5% populacji europejskiej oraz Stanów Zjednoczonych, głównie kobiet między 30. a 50. rokiem życia. Dane z krajów azjatyckich nieznacznie się różnią – częstość występowania choroby w Chinach określa się na 0,05% (przyczyną tego stanu rzeczy prawdopodobnie jest brak wiedzy co do sposobu diagnozowania i leczenia). W badaniach populacyjnych przeprowadzonych w Niemczech w 2012 r. potwierdzono, że na fibromialgię chorują głównie kobiety (2,4%), jednak różnica z chorymi mężczyznami (1,8%) nie była znaczna.
Jak rozpoznać fibromialgię?
Objawy zgłaszane przez pacjenta najczęściej nie znajdują potwierdzenia w badaniu przedmiotowym (ortopedycznym i neurologicznym), badaniach laboratoryjnych lub obrazowych, są niecharakterystyczne i mogą sugerować inne schorzenia, co powoduje, że choroba zwykle jest rozpoznawana z dużym opóźnieniem, co utrudnia jej skuteczne leczenie.
Głównym objawem jest przewlekły, uogólniony ból mięśniowo-stawowy o zmiennym nasileniu, bolesność w typowych punktach uciskowych (tkliwych, tzw. tender points), zaburzenia snu, chroniczne zmęczenie (u 7590% chorych), odczucie sztywności ciała, skłonność do lęku i depresji (u 75% chorych), zaburzenia wegetatywne i czynnościowe o różnym nasileniu, wśród których można wymienić zaburzenia żołądkowo-jelitowe, bóle i zawroty głowy, objawy dyzuryczne, nadmierne pocenie się, uczucie zimnych rąk i/lub stóp, suchość w jamie ustnej, uczucie ciała obcego w gardle, uczucie niemiarowej pracy serca, okresowe uczucie braku powietrza, parestezje. Niektórzy pacjenci skarżą się na zaburzenia koncentracji, mgłę mózgową. Różnorodność obrazu klinicznego sprawia, że w przypadku chorych na fibromialgię potrzebne jest podejście multidyscyplinarne.
Kryteria rozpoznania wg American Association of Physics Teachers (AAPT) z 2019 r. obejmują:
Pomocne w rozpoznaniu, choć nieuwzględnione w kryteriach, są: uogólniona tkliwość pod wpływem ucisku, zaburzenia funkcji poznawczych (trudności w koncentracji, łatwe zapominanie, zaburzone lub wolne myślenie), sztywność mięśniowo-szkieletowa; nadwrażliwość na silne światło, hałas, zapachy czy zimno. Należy uwzględnić także choroby współistniejące, także psychiczne, następstwa czynnościowe, psychospołeczne i neurobiologiczne.
Rozpoznanie fibromialgii nie wyklucza występowania u pacjenta innych schorzeń.
Z fibromialgią często utożsamiany jest zespół przewlekłego zmęczenia, w którym poza licznymi objawami przypominającymi fibromialgię współwystępują stan podgorączkowy, bolesność węzłów chłonnych, ból gardła i wędrujący ból stawów, nie stwierdza się natomiast wielu tkliwych punktów uciskowych.
Leczenie
Leczenie fibromialgii wymaga indywidualnego podejścia do chorego i obejmuje postępowanie niefarmakologiczne, w tym edukację pacjenta mającą na celu wyjaśnienie mu istoty choroby, strategii leczenia i zmniejszenia lęku, oraz leczenie farmakologiczne. Istotne jest opracowanie przez lekarza reumatologa odpowiedniego programu leczniczego dobranego dla danego pacjenta w porozumieniu ze specjalistami z innych dziedzin.
W ramach leczenia niefarmakologicznego stosuje się różne metody psychoterapii, akupunkturę, hydroterapię, krioterapię ogólnoustrojową i kompleksowe leczenie uzdrowiskowe. Ważnym elementem postępowania leczniczego są także ćwiczenia aerobowe i siłowe, których wykonywanie jest niestety często utrudnione ze względu na zmniejszoną tolerancję wysiłku. Badania przeprowadzone przez Suh i wsp. wykazały, że skuteczną metodą w znoszeniu dolegliwości towarzyszących fibromialgii jest kinesiotaping. Pacjenci wskazywali na znaczne obniżenie natężenia bólu po leczeniu zmniejszenie nasilenia objawów, poprawę funkcjonowania w życiu codziennym i zmniejszenie odczuwania depresji. Z kolei wyniki badania z udziałem kobiet z fibromialgią opublikowanego w 2020 r. na łamach „Arthritis & Rheumatology” wskazują na przezskórną elektryczną stymulację nerwów (TENS) jako metodę przynoszącą znaczną poprawę w zakresie bólu i zmęczenia związanego z ruchem w porównaniu z placebo.
W leczeniu farmakologicznym wykorzystuje się leki przeciwdepresyjne oraz przeciwbólowe.
Leki przeciwdepresyjne zmniejszają ból i zmęczenie, poprawiają sen i samopoczucie, jednak na ogół nie wpływają na bolesność punktów tkliwych. U chorych stosuje się zazwyczaj amitryptylinę w małej dawce (lek ten nie jest jednak dobrze tolerowany przez osoby starsze) oraz inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny, w tym przede wszystkim duloksetynę, która cechuje się dużą skutecznością w zwalczaniu objawów fibromialgii. Metaanaliza Lee i wsp. [8] weryfikująca skuteczność i bezpieczeństwo duloksetyny w dawce 60 mg, pregabaliny w dawkach 300 mg i 150 mg, milnacipranu w dawkach 200 mg i 100 mg w porównaniu z placebo wykazała, że wg rankingu form leczenia SUCRA (surface under the cumulative ranking curve) największą skuteczność mają duloksetyna w dawce 60 mg (SUCRA = 0,9431) oraz pregabalina w dawce 300 mg (SUCRA = 0,6300).
Porównanie 17 badań klinicznych z randomizacją, w których stosowano duloksetynę, milnacipran lub pregabalinę, nie wykazało przewagi żadnego z tych leków w zakresie kontroli dolegliwości bólowych, tolerancji leczenia lub odsetku osób przerywających terapię z powodu jej działań niepożądanych [9]. Zaobserwowano natomiast, że duloksetyna i pregabalina były bardziej skuteczne niż milnacipran w redukcji nasilenia zaburzeń snu. Odnotowano ponadto przewagę duloksetyny nad pregabaliną i milnacipranem w obszarze wpływu na zaburzenia objawy depresyjne. Pregabalinę i milnacipran, w porównaniu z duloksetyną, cechowały się z kolei większą skutecznością w redukcji męczliwości.
Spośród leków przeciwbólowych dużą skutecznością cechuje się tramadol i paracetamol. Nie zaleca się stosowania silnych opioidów. Zmniejszenie dolegliwości bólowych stwierdzano także po zastosowaniu pramipeksolu, pregabaliny i gabapentyny.
W leczeniu fibromialgii nie należy stosować niesteroidowych leków przeciwzapalnych ani glikokortykosteroidów.
Podsumowanie
Fibromialgia jest chorobą o bardzo negatywnym wpływie na jakość życia pacjentów, wymagającą interdyscyplinarnego podejścia zarówno na etapie diagnostyki, jak i leczenia. W ostatnich latach prowadzi się wiele badań nad związkiem zachorowalności na fibromialgię z innymi jednostkami chorobowymi, jej patogenezą, a także zastosowaniem w terapii nowych metod niefarmakologicznych.
Piśmiennictwo
Przeczytaj także
